In dit deel over de weerfenomenen op en rond Tenerife belichten wij twee zaken die in de Lage Landen niet voorkomen. Enerzijds een lenswolk, anderzijds de bijna onzichtbare luchtstromingen boven de Atlantische oceaan die gestoord worden door een eilandengroep.

Kijk in de verte en bewonder het azimut, kijk naar beneden en geniet van het landschap onder je, kijk omhoog en aanschouw de lucht. Daarin bewegen zich onzichtbare luchtstromingen en in deze wervels worden een aantal zaken herkend.

Een wolk is een hydrometeoor, bestaande uit uiterst kleine, nauwelijks met het oog waarneembare, afzonderlijke waterdruppeltjes en ijsdeeltjes, of een mengsel daarvan. De meeste wolkendruppeltjes hebben een doorsnede van 1/100 tot 1/200 mm, slechts enkele zijn groter dan 1/50 mm. 

Mijn buurman, gezegend met een leeftijd van ruim 80 jaar, kijkt heel veel omhoog, en soms ziet hij ‘rare’ dingen, meteorologische verschijnselen die niet alledaags zijn en toen hij mij, na een discussie, een foto toonde was hij overtuigd dat hij vreemde UFO’s had opgemerkt. En voor een stukje heeft hij gelijk. ‘Vreemd’? Jazeker. ‘UFO’s’? Nee, dat niet!!!

Een cumulus lenticularis is een stationaire wolk, vaak gestapeld, die tot ontwikkeling komt in bergachtige gebieden en waarvan de naam refereert naar amandelvormig of lensvormig. Deze wolk komt normaal voor op een hoogte tussen 6.000 en 12.000 meter. Soms blijft deze ook ‘plakken’ aan een bergtop.

Wanneer de wind met een flinke kracht tegen de berg blaast wordt de lucht gedwongen te stijgen en daardoor daalt de temperatuur van de lucht. Daarom raakt deze lucht (soms) verzadigd met waterdamp en vormen er zich wolken. Een lenswolk blijft min of meer permanent boven dezelfde plaats hangen, terwijl de lucht gewoon verder stroomt.

Vorming van lenswolken kan duiden op snelle stromingen in de hogere luchtlagen of een plotselinge toename van de wind op een bepaalde hoogte. De wolk wordt als het ware afgevlakt en dit kan leiden tot spectaculaire en anders zeggende beelden.

Piloten mijden enerzijds deze wolken vanwege de turbulentie die veroorzaakt wordt door opwaartse stromingen. Anderzijds benutten parapenters en zweefvliegtuigen deze stromingen om tot grote hoogtes te komen. Het wereldrecord voor de langste zweeftocht is 3000 km en de hoogste zweeftocht was 15.460 meter, dank zij een lift van deze wolk.

Getuigenissen spreken ook van ‘el sombrero del Teide’ of het hoedje van de Teide. De wolk lost op als de lucht, wat verderop, terug daalt en terug opwarmt.

Gelijkmatige of laminaire luchtstromingen boven oceanen kunnen verstoord worden door bergachtige eilanden. Deze obstakels fungeren als stoorzenders en vooral aan de lijzijde van de eilanden komen dan storingen voor in het laminair luchtgedrag. Daardoor ontstaat een prachtig patroon van vortexwervels.
Een dergelijk stromingspatroon staat ook bekend als ‘wervelweg van Von Kármàn’, naar de gelijknamige Hongaarse ontdekker.

Satellietbeelden laten dat heel goed zien. Daarnaast geven de eilanden soms aanleiding tot boeggolfvormige opklaringsgebieden, terwijl nu en dan één of twee wolkenpluimen zichtbaar zijn. 

De bewolkingspatronen zijn te kleinschalig om ze te kunnen terugvinden op een weerkaart, temeer omdat de waarnemingsgegevens in de gebieden waar het wervelpatroon voorkomt, vaak erg schaars zijn. De wervels zijn dan weer te groot om door waarnemers vanaf schepen of vanuit vliegtuigen als zodanig herkend te worden.

Het verschijnsel dat er zich wervelpatronen vormen in een gelijkmatige stroming achter een obstakel, is bekend uit de stromingsleer. De wervels ontstaan afwisselend aan de linkerzijde en aan de rechterzijde van het obstakel, laten los en worden vervangen door een nieuw gevormde wervel. Zo vormt zich een patroon dat bestaat uit twee bijna evenwijdige rijen wervels; de afstand tussen de hartlijnen van de wervelrijen is gelijk aan de diameter van het obstakel. In beide rijen volgen de wervels elkaar zo snel op, dat de onderlinge afstanden ongeveer gelijk zijn. Wervels van één rij hebben dezelfde draairichting; deze draairichting is tegengesteld aan die van een wervel uit de andere rij.

Dat is een van de redenen waarom je in het zuiden van Tenerife langer in de zon kunt liggen dan in het noorden. De wervels zorgen op hun beurt voor de nodige opklaringen.